Stop met het ‘blamen’ van de narcist: een vernieuwde blik op een beladen label

Ik schrijf dit niet vanop een afstand. Ook ik heb mezelf lange tijd vastgezet in dit verhaal. En hoewel sommige gedragingen en patronen in die relaties zeker narcistische trekken hadden, ben ik gaandeweg gaan inzien dat er een verschil is tussen narcistische acties en een narcistische kern.

Wat ik vooral ben gaan beseffen: ik had zélf ook momenten waarin ik vanuit een beschadigd zelfbeeld handelde. Vanuit controle. Vanuit projectie. Vanuit onveiligheid. Gedrag dat – als je het losknipt uit zijn context – zo op een checklist van narcisme kon belanden.

Dat inzicht was pijnlijk. Maar ook bevrijdend.

Het is zo menselijk om onszelf te beschermen met een label. Want als de ander een narcist is, zijn wij automatisch de ‘goede’. Maar groei vraagt iets anders. Groei vraagt zelfreflectie. Ownership. De bereidheid om te voelen waar je zélf je eigen grenzen niet hebt bewaakt. Waar je niet durfde te spreken. Waar je bleef, terwijl je ziel al weg wilde. Waar je de ander op een voetstuk plaatste, en jezelf verloor.

Dat is geen schuld. Dat is volwassenwording.

En nee, ik keur geen toxisch gedrag goed. Manipulatie, gaslighting, psychologisch misbruik: het verdient een heilige en heldere no. Maar ik geloof dat we kunnen kiezen voor die no zonder ons hart te sluiten. Zonder in verharding te blijven. Zonder de ander te reduceren tot een label.

Doorheen mijn werk en eigen pad ben ik het fenomeen narcisme ook in een ruimer, zielsperspectief gaan bekijken. Sommige relaties lijken haast voorbestemd om ons te raken op onze diepste pijnpunten. Ze triggeren oude littekens, tonen waar we nog niet stevig staan, waar we onszelf zijn kwijtgeraakt.

In dat licht bekeken zijn deze ‘villains’ soms de katalysatoren van onze kracht. Niet omdat hun daden gerechtvaardigd zijn, maar omdat ze ons – vaak ongewild – terugduwen in onze eigen kern.

En ergens, als ik heel eerlijk ben… ben ik ook dankbaar dat ik dit leven niet gekozen heb om de zielsmissie van ‘narcist’ te dragen. Want wat als sommige zielen werkelijk incarneren om collectieve schaduw te belichamen, zodat anderen hun licht kunnen vinden? Mijn hart breekt bij die gedachte. Hun aardse daden vragen grenzen. Maar hun ziel verdient vergeving.

In de voorbije jaren kwamen er meerdere mannen op mijn pad die hun verhaal met me deelden. Verhalen over hoe ze ooit als ‘narcist’ bestempeld werden. Hoe dat oordeel als een mes in hun hart sneed. Hoe ze in zelftwijfel terechtkwamen. Angstig om opnieuw te verbinden. Bang om nog iets fout te doen.

Het ontroerde me diep. Want het toonde wat ik intuïtief al aanvoelde: de meeste mensen handelen niet vanuit kwaadaardigheid, maar vanuit gekwetstheid. Vanuit stukken die ze nooit hebben leren dragen. Vanuit een overlevingsmechanisme dat bescherming bood, tot het destructief werd.

Narcisme is een groot thema. En ja, het is reëel. Maar als we werkelijk willen groeien, mogen we stoppen met het blind gooien van die term. We mogen beginnen spiegelen. Beginnen voelen. Beginnen onderzoeken: wat maakte dat ik bleef? Wat raakte het in mij? Welke oude wond werd geactiveerd?

We mogen verantwoordelijkheid nemen voor onze eigen energie, grenzen en keuzes. Dat is geen zelfblame. Dat is soevereiniteit.

Het is tijd dat we relateren vanuit bewustzijn, niet vanuit projectie. Dat we onze pijn durven dragen, zonder ze op de ander te plakken. Dat we de polariteiten overstijgen – dader/slachtoffer, goed/kwaad – en thuiskomen in onze eigen volwassen liefde.

Het verhaal van de narcist is niet zwart-wit. Het vraagt om zachtheid én helderheid. Om compassie én begrenzing. Om zelfliefde én vergeving.

Niet om te excuseren wat jou werd aangedaan. Maar om te erkennen wat jij ervan gemaakt hebt. Om je kracht te herclaimen. Om jouw eigen rol in het verhaal te herschrijven.

De narcist is misschien niet je vijand. Misschien was het je wake-up call. En dat is een cadeau – verpakt in pijn – maar met het potentieel van ware bevrijding.