Hoe chronische ziekte mij leerde vertragen

Meer dan tien jaar geleden zat ik nog midden in de ratrace: een stressvolle baan en jongleren met sociale verplichtingen, boodschappen en het huis schoonhouden. Voor hobbies was slechts ruimte op spaarzame momenten en zelfzorg was mij onbekend. Voor de huisarts had ik namelijk ook geen tijd, waardoor mijn lymfeklierkanker pas in het laatste stadium werd ontdekt. Drie soorten chemotherapie, een stamceltransplantatie en immuuntherapie waren nodig om mij weer op de been te brengen. Al werd mijn leven daarna nooit meer hetzelfde. Chronische vermoeidheid, zenuwpijn en een rits aan andere aandoeningen houden mijn lichaam permanent op de rem en plaatsen het leven zoals ik dat kende in een nieuw perspectief.

Voortdurende stress

Hoewel ik het niemand toewens om met chronische beperkingen te leven, gun ik het iedereen om wat vaker stil te staan. Te kiezen voor een trager leven, voordat je lichaam die keuze voor jou maakt in de vorm van een burn-out, depressie of ziekte. Maar hoe doe je dat eigenlijk, terwijl je werk veel van je vraagt, de kinderen naar school en sport moeten worden gebracht en de rekeningen zich opstapelen?

In het dagelijks leven staat ons zenuwstelsel voortdurend op scherp om alles af te krijgen dat gedaan moet worden. Leven vanuit stress zorgt ervoor dat we de mogelijkheid om te pauzeren amper meer herkennen. Een treinrit, een lange rij voor de kassa en het wachten tot je pan water kookt, wordt opgevuld met die eeuwige telefoon. Onophoudelijk doorgaan houd je ver weg uit het hier en nu, terwijl het hier en nu juist de toegang vormt tot meer rust in je hoofd en lijf.

Wanneer je de momenten leert herkennen waarin het leven niets van je vraagt, mag je ervoor kiezen ook even niets van jezelf te vragen. Dat kan weerstand oproepen. Je kunt je bewust worden van spanning in je lijf, voortmalende gedachten of vervelende gevoelens. Hoe levert dat nou rust op?

Hoe vaker je korte momentjes voor jezelf neemt, hoe minder je op de automatische piloot leeft. Je krijgt de kans om je af te vragen: waar heb ik eigenlijk echt behoefte aan, en hoe kan ik daaraan tegemoet komen? Door gedurende de dag steeds weer bij jezelf in te checken, kom je erachter hoe het nou eigenlijk écht met je gaat en of je leven nog past bij wat je wenst en nodig hebt.

Mindfulness in het dagelijks leven

Adem eens diep in en uit. Gebruik je zintuigen: wat zie je in je omgeving, welke geluiden neem je waar, wat voel je in je lichaam? Probeer alle details in je op te nemen. De verschillende tinten in de lucht, decoraties in je woning of werkruimte, eventuele geuren. Voel wat er gebeurt binnenin je lijf. Misschien kun je je hart voelen kloppen, of ervaar je ergens pijn of ongemak. Misschien word je hoofd wat stiller, of zijn er juist onrustige gedachten. Je kunt het niet fout doen. Op het moment dat je jezelf observeert, ben je volledig aanwezig in het hier en nu. Je zenuwstelsel krijgt de kans zich te ontspannen en je hersenen verwerken wat je allemaal hebt gedaan en meegemaakt.

Zodra je je bewust bent van wat er in je speelt, kun je geconfronteerd worden met waarheden die ongemak veroorzaken. Misschien voel je je uitgeput, en vraagt je lichaam om rust in plaats van dat geplande rondje hardlopen. Of je merkt dat je snakt naar een avondje bankhangen in plaats van naar die verjaardag te gaan. Je hoeft heus niet meteen al je plannen om te gooien. Voel maar, iedere dag weer, en observeer wat je lichaam en geest je proberen te vertellen.

Duurzame tevredenheid

In de eerste jaren na kanker was ik in rouw over alles wat niet meer haalbaar is. Maar had ik grote dromen, een goede carriëre en een volle agenda werkelijk nodig om gelukkig te zijn? Nadat ik leerde om beter voor mijn lichaam en geest te zorgen en binnen mijn grenzen te leven, werd mijn wereld kleiner en stiller. Toch kreeg ik daar iets voor terug dat duurzamer bleek dan zoveel mogelijk uit het leven willen halen: een vredig gevoel van tevredenheid.

Meer stilstaan en vaker nee zeggen, klinkt misschien saai. In een wereld waarin we worden verleid zoveel mogelijk te ondernemen en consumeren, lijkt minderen het leven niet leuker te maken. Maar wanneer je door middel van kleine aanpassingen leert om je leven in te richten naar wat de meeste waarde voor je heeft, en je vaker binnen de grenzen van je lijf en geest blijft, zul je merken dat je kwaliteit van leven juist omhoog gaat. Leven vanuit minder drukte maakt dat je je vitaler, helderder van geest en vrolijker zal voelen. Je humeur krijgt minder pieken en dalen, en bij de leuke momenten in het leven zul je des te meer aanwezig zijn. Voor je het weet, krijgen externe omstandigheden minder macht over hoe het met je gaat, en voel je je plotseling tevreden. Ook zonder grote dromen of volle agenda. Zelfs gewoon op de bank, in pyjama, met een eenvoudig kopje thee.

Tips voor een trager leven

1. Neem elke dag minimaal 5 minuten voor jezelf.
   Ga zitten, laat je gedachten los en haal een paar keer diep adem. Vraag je af: wat voel ik en wat heb ik op dit moment het hardste nodig? Hoe kan ik aan die behoefte tegemoet komen? Hier heb je heus geen meditatiekussen voor nodig. Het kan in de rij voor de kassa, bij de bushalte of desnoods op het toilet. Iedere keer dat je deze oefening doet, ben je weer even in het hier en nu, ontspant je zenuwstelsel en onderbreek je de stroom van de dag.
2. Neem de tijd voor klusjes. Schoonmaken, afwassen, eten koken: alles heeft haast.
   Durf het eens op halve snelheid te doen en je aandacht er volledig bij te houden. Observeer je gedachten. Vind je het saai, vervelend of misschien wel leuk? Alles mag er zijn. Beschouw de dingen die gedaan moeten worden niet als taken op je lijstje, maar als liefdevolle zorg voor je huis en gezondheid. Met een veranderde mindset breng je rust in alles wat je doet.
3. Hou ruimte in je agenda vrij voor jezelf.
   Besluit hoeveel afspraken je iedere week maximaal inplant. Teleurstelling bij jezelf én de ander hoort er soms bij, maar nee zeggen draagt bij aan volledig aanwezig, fit en enthousiast zijn wanneer je er wél bent. De ruimte die je vrijhoudt voor jezelf, is niet bedoeld voor klusjes of werk. Boek bijvoorbeeld de massage die je al zo lang in gedachten hebt, begin eindelijk aan dat dikke boek of binge een serie. Het gaat om het tegemoet komen van jouw behoeften, zelfzorg en je lichaam en geest de kans te geven even écht uit te rusten.
4. Schrijf op welke mensen en hobbies de meeste waarde hebben in jouw leven.
   Zijn jouw prioriteiten in lijn met wat jij het belangrijkste vindt, of doe je veel van waar je denkt niet onderuit te kunnen? Probeer hier kleine veranderingen in te maken. Wie en wat neemt veel energie, en waar krijg je juist energie van? Waar zou jij je vrije tijd het allerliefste aan besteden, en welke momenten kun je daarvoor vrijmaken? Iets laten vallen waar je weinig plezier uithaalde, kan ruimte maken voor iets nieuws wat jou meer oplevert.